در سالهای اخیر، نانوساختارها بهطور فزایندهای برای کاهش اثرات انواع تنشهای غیرزیستی مورد استفاده قرار گرفتهاند. این پژوهش به بررسی اثرات نانوساختارهای اکسید روی (ZnO)، نانوساختارهای اکسید تیتانیوم (TiO₂) و نانوساختارهای ZnTiO₃ پشتیبانیشده بر بستر زئولیت (Zeo-supported ZnTiO₃) در کاهش اثرات منفی تنش شوری بر نهالهای انجیر رقم «زرد» (Ficus carica L.) پرداخت. گیاهان انجیر تحت شرایط نرمال و تنش شوری 75 میلیمولار NaCl با 10 میلیگرم بر لیتر نانوساختار ZnO، 15 میلیگرم بر لیتر نانوساختار TiO₂ و 15 میلیگرم بر لیتر نانوساختار ZnTiO₃ پشتیبانیشده با زئولیت تیمار شدند. تنش شوری موجب افزایش 134 درصدی سدیم (Na⁺)، 45 درصدی غلظت پراکسید هیدروژن (H₂O₂) و 45 درصدی درصد نشت الکترولیت (EL%) شد و در عین حال، پارامترهای رشد ریشه را بهطور معنیداری کاهش داد. در مقابل، تیمار با نانوساختارهای ZnTiO₃ پشتیبانیشده با زئولیت باعث افزایش معنیدار 53 درصدی وزن تر ریشه و 48 درصدی وزن خشک ریشه، بهبود شاخص کلروفیل و مقادیر SPAD به میزان 12 درصد، افزایش فعالیت سوپراکسید دیسموتاز به میزان 25 درصد و افزایش فعالیت گلوتاتیون پراکسیداز حدود 2.8 برابر شد. همچنین این تیمار موجب کاهش 22 درصدی EL% و 22 درصدی غلظت H₂O₂ گردید و در نتیجه، تحمل به شوری در گیاهان انجیر تحت تنش نمک را نسبت به گیاهان بدون تیمار نانوساختاری بهطور قابل توجهی افزایش داد. اگرچه نانوساختارهای ZnO و TiO₂ نیز برخی از صفات معماری سیستم ریشه (RSA) را تحت تنش شوری بهبود بخشیدند، اما نانوساختارهای ZnTiO₃ پشتیبانیشده با زئولیت اثربخشی بالاتری نشان دادند. نتایج نشان میدهد که نانوساختار کامپوزیتی ZnTiO₃ پشتیبانیشده با زئولیت در مقایسه با تیمارهای منفرد، از کارایی بیشتری در افزایش تحمل شوری نهالهای انجیر برخوردار است و این اثر از طریق تعدیل صفات کلیدی فیزیولوژیک، بیوشیمیایی و معماری سیستم ریشه اعمال میشود. ترکیب نانوساختارهای ZnTiO₃ با بستر زئولیتی، اثر معنیداراً بیشتری در بهبود تحمل به تنش شوری نسبت به کاربرد جداگانه نانوذرات ZnO یا TiO₂ نشان داد که بیانگر مزایای همافزای استفاده ترکیبی آنهاست. بنابراین، پیشنهاد میشود پژوهشهای آینده بر گسترش کاربرد این نانوساختارها در مقیاس مزرعه تحت شرایط شور، ارزیابی ایمنی زیستمحیطی بلندمدت و بررسی امکان ادغام آنها با فناوریهای کشاورزی دقیق متمرکز شوند تا تولید پایدار انجیر در شرایط تنش شوری بیش از پیش بهبود یابد.
