عهدیه امجدی

چکیده پیشرفت‌های اخیر در فناوری دیودهای نورگسیل آلی (OLED) منجر به ظهور ترکیبات نوآورانه‌ای شده است که می‌توانند به شکل قابل توجهی عملکرد، بازده و طول عمر این ساختارها را بهبود بخشند. در این میان، استفاده از ترکیبات ایزوتوپی (به‌ویژه ترکیبات دوتره) در طراحی و بهینه‌سازی مواد فعال در لایه‌های مختلف OLED، به‌عنوان یک مسیر نوظهور و راهبردی در تحقیقات و توسعه صنعتی شناخته شده است. در همین راستا، پروژه حاضر با هدف شناسایی روندهای علمی، فناورانه و صنعتی در کاربرد ترکیبات ایزوتوپی در OLEDها با تمرکز ویژه بر پتنت‌ها و مقالات علمی بین‌المللی تعریف و اجرا شد. در این پروژه، نخست با طراحی دقیق کوئری‌های جستجو، استخراج جامع مستندات علمی و فناورانه در دو محور اصلی شامل مقالات و پتنت‌ها انجام گرفت. در بخش مقالات، با بهره‌گیری از پایگاه‌های معتبر علمی، 167 مقاله علمی مرتبط بازیابی و به‌صورت ساختاریافته در قالب فایل‌های اندنوت و اکسل سازمان‌دهی شد. بررسی اولیه این مقالات نشان داد که رشد علمی در حوزه کاربرد ترکیبات ایزوتوپی در OLED از سال 2021 شتاب قابل توجهی گرفته و در سال 2024 نسبت به سال 2023 افزایش بیش از دو برابری در تعداد مقالات داشته است. این مقالات با تمرکز بر انواع ترکیبات دوتره‌شده در نقش‌های مختلف از جمله میزبان، دوپانت، لایه انتقال‌دهنده الکترون و حفره و... به بررسی اثر ایزوتوپ‌ها بر خواص عملکردی OLED پرداخته‌اند. در بخش پتنت‌ها، با تحلیل بیش از 18 هزار سند ثبت اختراع غیرتکراری مرتبط با این حوزه، بانک اطلاعاتی جامعی از نوآوری‌های صنعتی و اختراعات ثبت‌شده تشکیل شد. سپس با اعمال فیلترهای تحلیلی پیشرفته، لیستی از 1000 پتنت برتر با بالاترین امتیاز ارزش پتنتی استخراج شد که از میان آن‌ها حدود 45 پتنت نخست به‌صورت دقیق مورد مطالعه و تحلیل فنی قرار گرفتند. این تحلیل‌ها اطلاعاتی ارزشمند در مورد ساختار ترکیبات دوتره‌شده، لایه‌های هدف، مسیرهای سنتز و تأثیر ایزوتوپ‌گذاری بر عملکرد نوری و الکتریکی OLEDها ارائه می‌دهد. نتایج اولیه نشان داد که بیشترین تمرکز شرکت‌ها بر ترکیبات پایه‌ی کربازولی در موقعیت‌های مختلف جایگزینی دوتره است، به‌طوری که ترکیبات حاوی حلقه کربازول در بیش از 7000 پتنت مشاهده شده‌اند. در کنار تحلیل‌های فنی، گزارش بازار اولیه‌ای نیز از وضعیت جهانی ترکیبات دوتره در صنایع نمایشگر تهیه شده است که مروری بر شرکت‌های فعال، روندهای توسعه صنعتی، موقعیت‌های 4 تجاری و رقابتی این حوزه فراهم می‌کند. شرکت‌هایی مانند Samsung Display، LG Chem، Universal Display Corporation و Toray از جمله بازیگران کلیدی در این فضا شناسایی شده‌اند. از سوی دیگر، برای به‌دست آوردن تصویری آماری از وضعیت تولید علم، تحلیل کمی-بصری مقالات استخراج‌شده در محورهایی نظیر کشور، نویسنده، سازمان وابسته، حوزه موضوعی و روند زمانی انجام شد که نشان‌دهنده‌ی تمرکز کشورهای پیشرفته و شرکت‌های دانش‌بنیان بر توسعه مواد ایزوتوپی برای افزایش راندمان و پایداری OLEDهاست. این پروژه با فراهم‌سازی بستر اطلاعاتی غنی، پایه‌ای محکم برای تصمیم‌گیری فناورانه، شناسایی فرصت‌های تحقیقاتی و صنعتی، و طراحی مسیرهای توسعه داخلی در این حوزه فراهم کرده است. با توجه به حجم گسترده داده‌های استخراج‌شده، ادامه پروژه در قالب فاز دوم می‌تواند با تمرکز بر جمعبندی ساختاریافته داده‌ها، تحلیل کامل پتنت‌های باقی‌مانده، استخراج داده‌های فنی از مقالات و ارائه توصیه‌های راهبردی، نقش کلیدی در شکل‌گیری مسیر توسعه فناوری در کشور ایفا