انفجارها به عنوان رویدادهای دینامیکی با ماهیت ناگهانی، امواج شوک، فشارهای انفجاری و تنشهای کششی شدیدی ایجاد میکنند که میتوانند پایداری سازههایی مانند سدها را به شدت تهدید نمایند. با وجود سابقه وقوع انفجار در سدها در طول تاریخ، مطالعات پیشین عمدتاً بر سدهای بتنی متمرکز بودهاند، در حالی که پژوهشها در مورد سدهای خاکی - که سهم غالب سدهای جهان به ویژه در ایران را تشکیل میدهند - بسیار محدود است. این پژوهش با هدف پر کردن این خلا، به بررسی عددی اثرات بارگذاری انفجاری بر تغییرشکل و پایداری سدهای خاکی با استفاده از روش اجزای محدود در نرمافزار آباکوس/اکسپلیسیت میپردازد. در این راستا، مدل سهبعدی غیرخطی سد خاکی علویان در مراغه با در نظر گرفتن اندرکنش خاک-سازه و انتشار امواج ضربهای در محیطهای ناهمگن (خاک، آب و هوا) توسعه داده شد. شبیهسازی انفجارهای سطحی با معادل تیانتی 500، 1000 و 1500 کیلوگرم در بازه زمانی 2 ثانیه انجام گردید. نتایج نشاندهنده حساسیت بالای مدلسازی به اندازه المانهای مش، به ویژه در ناحیه کانون انفجار است. الگوی تغییرشکل سد رابطه مستقیمی با جرم مواد منفجره دارد، به طوری که بیشینه جابهجایی (2.1 متر برای بار 1500 کیلوگرمی) در میانه تاج سد و کمینه آن (0.3 متر) در ناحیه پنجه سد رخ میدهد. همچنین، تجزیه و تحلیل مکانیسمهای اتلاف انرژی و رفتار پلاستیک موضعی خاک، بینشهای کلیدی برای طراحی سدهای مقاومتر در برابر انفجار ارائه میکند. این یافتهها مبنایی برای تدوین راهبردهای بهینهسازی هندسه سد، انتخاب مصالح و استقرار حسگرهای پایش آسیب در سدهای خاکی محسوب میشوند.
