تبدیل سطوح طبیعی و نیمه طبیعی به سطوح غیرقابل نفوذ و مناطق ساخته شده به طور چشمگیری تعادل انرژی سطح را تغییر داده است و در نتیجه دمای هوا و سطح بالاتر در مناطق شهری نسبت به در مناطق روستایی اطراف افزایش یافته است؛ که به عنوان جزیره گرمای شهری شناخته میشود. این پدیده، شهودترین نمود تغییر اقلیم در شهرها است که تهدیدی جدی برای جوامع محسوب شده و از دیگر خطرات اقلیمی متمایزتر است. علت اصلیِ جزایر گرمایی شهری تغییر چیدمانِ زمین در پیِ توسعه شهری است که با تغییر و تبدیل سطوح سبز و اکولوژیک به سطوح بتنی و غیرقابل نقوذ، موجب افزایش جذب تابش خورشید و در نتیجه افزایش دما در مناطق شهری میشود. جزیره گرمایی اثر جدی در بالا بردن مصرف انرژی در شهرها، افزایش دما، آلودگی هوا و تأثیر منفی در آسایش و سلامت شهروندان دارد. از همین رو، یکی از تهدیدآمیزترین مخاطرات قرن حاضر محسوب میشود. به طوری که توجهات روز افزونی را در جوامع علمی به خود جلب کرده است و محققان بسیاری در سالهای اخیر به شناخت و مطالعه این پدیده روی آوردهاند. همانطور که شهرها عامل اصلی بروز چنین پدیدهای میباشند، راهحل مسئله نیز در آنها نهفته است. هرچه شهرها بهتر برنامهریزی شوند و اقدامات مطلوبی جهت کاهش انتشار گازهای گلخانهای در آنها صورت گیرد، پایداری و تابآوری آنها افزایش مییابد. به طور کلی، سازگاری و کاهش به عنوان دو راهکار اصلی در مواجهه با این پدیده محسوب میشوند که راهکار کاهشی بیشتر از راهبرد دیگر مورد توجه بوده است. راهبردهای کاهشی، به مسائل مربوط به محرکهای تغییرات اقلیمی میپردازد و به عنوان «مداخله انسانی برای کاهش استفاده از منابع یا کاهش انتشار گازهای گلخانهای» تعریف شده است. در میان طیف گسترده ای از راهکارهای کاهشی، گسترش فضاهای سبز شهری و سطوح سبز، کارآمدترین راهبردی است که در کاهش دمای شهرها و اثرات UHI مؤثر میباشد. فضاهای سبز شهری با تعدیل دمای هوا، نقش مؤثری در کاهش اثرات جزایر حرارتی در شهرها داشته و بیشتر از هر راهکار دیگری میتواند برای شهرها مفید باشد. مقاله حاضر با توجه به اهمیت موضوع پژوهش، در ابتدا به تعریف مفهوم جزایر حرارتی پرداخته و سپس، دلایل و اثرات آن را بررسی و با تشریح عملکرد فضاهای سبز شهری در برنامهریزی شهرها، به دنبال برجسته کردن نقش فضاهای سبز در کاهش اثرات جزایر حرارتی در شهرها میباشد.
