امید اسدی نلیوان

در پژوهش حاضر، با استفاده هم‌زمان از رویکرد مفهومی DPSIR و محیط mDSS، الگوی مدیریتی مناسب برای آبخیز شهرک طالقان طراحی شد. نرم‌افزار mDSS یک محیط مدل‌سازی است که دارای 4 مرحله تبیین مدل مفهومی، طراحی، انتخاب و تصمیم‌گیری گروهی می‌باشد. برای این منظور ابتدا، از طریق رویکرد DPSIR وضعیت حوزه آبخیز بررسی و پس از شناسایی مشکلات و تعیین اهمیت نسبی آن‌ها و با توجه به نتایج رویکرد DPSIR، 12 فعالیت مدیریتی تهیه گردید. سپس با توجه به معیارهای ارزیابی انتخابی (اقتصادی، اجتماعی و محیطی) و راهکارهای منتخب ارائه‌شده (فعالیت‌های مدیریتی پیشنهادی)، ماتریس تجزیه‌وتحلیل تشکیل شد. سپس جهت اولویت‌بندی فعالیت‌های مدیریتی از تکنیک‌ SAW در محیط نرم‌افزار mDSS استفاده شد. همچنین راهکارهای منتخب با توجه به معیارهای امکان‌پذیری، اثربخشی، پذیرش مردمی، به‌صرفه بودن و زودبازده بودن، با استفاده از روش SAW اولویت‌بندی شدند. بر اساس مدل تهیه‌شده DPSIR، محرک‌ها دارای چهار، فشارها یک، وضعیت سه، اثرات دو عامل و راهکارها بر اساس نظرات جوامع محلی 12 مورد است. نتایج نشان داد که راهکار "اجرای اقدامات بیومکانیکی کنترل سیل و ذخیره آب" با امتیاز (658/0) در اولویت اول و راهکار "توسعه صنایع تبدیلی و فراوری محصولات کشاورزی و دامی" با امتیاز (625/0) رتبه دوم را به خود اختصاص داده است. نقطه‌ای که عملکرد را در نمودار پایداری حوزه آبخیز شهرک طالقان نشان می‌دهد در نزدیکی مرکز مثلث قرار داشت. نتایج اولویت‌بندی راهکارهای منتخب با استفاده از روش SAW در محیط نرم‌افزار mDSS نشان داد که راهکار "اجرای اقدامات بیومکانیکی کنترل سیل و ذخیره آب" امتیاز (8/0) در اولویت اول و راهکارهای "توسعه تولید محصولات گلخانه‌ای" با امتیاز (7/0) و "اجرای اقدامات بیولوژیک" با امتیاز (6/0) به ترتیب در اولویت دوم و سوم قرار گرفتند. به‌کارگیری ابزارهای تصمیم‌گیری چندمعیاره در کنار شناخت دقیق وضعیت محیطی و اجتماعی می‌تواند منجر به اتخاذ تصمیم‌هایی مؤثرتر، پایدارتر و سازگارتر با شرایط بومی گردد.