وحید رومی

قارچ‌های همزیست، یکی از پیچیده‌ترین هم‌کنش‌های زیستی هستند که در افزایش رشد، القای مقاومت در برابر تنش‌های زنده و غیرزنده، و بهبود جذب مواد غذایی نقش ایفا می‌کنند. هم‌کنش‌های سه‌جانبه بین گیاه، ویروس و قارچ‌های مایکوریزا، از موضوعاتی است که پیامدهای متنوعی بر سلامت گیاه و بیماری‌های ویروسی دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر قارچ Gigaspora margarita (GM) بر شدت بیماری ویروس موزاییک گوجه‌فرنگی، در شرایط گلخانه‌ای انجام شد.بدین منظور، اثر مایکوریزا بر شدت بیماری ویروسی و بر صفاتی مانند ارتفاع بوته، وزن اندام هوایی، محتوای رنگدانه‌های فتوسنتزی، میزان فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی، کاتالاز و آسکوربات پراکسیداز، محتوای ترکیبات فنولی و محتوای عناصر نیتروژن، فسفر و پتاسیم بررسی شد.نتایج نشان داد که همزیستی با GM موجب بهبود صفات رشد و افزایش معنی‌دار محتوای رنگدانه‌های کلروفیل a و کلروفیل b شد؛ اما در مورد کاروتنوئید، اثر معنی‌داری دیده نشد. همچنین، فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی، مانند کاتالاز و آسکوربات پراکسیداز، در گیاهان آلوده به ویروس و مایکوریزا، به‌طور معنی‌داری افزایش پیدا کرد. محتوای عناصر نیتروژن، فسفر و پتاسیم نیز در اثر مایه‌زنی با GM، در حضور و نبود ویروس، افزایش معنی‌داری نشان داد. شدت بیماری نیز در گیاهان مایه‌زنی‌شده با قارچ، افزایش یافت.پژوهش‌ها نشان داده‌اند که تأثیر قارچ‌های AMF بر هم‌کنش‌های گیاه–ویروس همواره مثبت نیست و در برخی شرایط ممکن است به حساسیت بیشتر گیاه به آلودگی‌های ویروسی منجر شود؛ پدیده‌ای که با عنوان حساسیت القاشده توسط مایکوریزا (MIS) شناخته می‌شود. این یافته‌ها بر پیچیدگی هم‌کنش‌های زیستی تأکید دارند و لزوم بهره‌گیری دقیق‌تر از AMF را در مدیریت بیماری‌های ویروسی گیاهی نشان می‌دهند.