عبدالله جوانمرد

نعناع گریپ‌فروتی (Mentha suaveolens × piperita) به‌عنوان یک گیاه دارویی ارزشمند با کاربردهای گسترده در صنایع غذایی، دارویی و آرایشی مورد توجه قرار گرفته است. این مطالعه با هدف بررسی اثر فناوری‌های نوین مانند کودهای پوشش‌دار شده با نانوذرات، به‌عنوان راهکاری مؤثر برای افزایش تحمل گیاهان به تنش‌های محیطی و بهبود کیفیت محصول مطرح شده است. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف ارزیابی اثر NPK پوشش‌دار شده با نانوذرات کیتوزان بر رشد و متابولیت‌های ثانویه نعناع گریپ‌فروتی تحت شرایط تنش کم‌آبی انجام شد. این پژوهش به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه سطح تنش آبی (آبیاری کامل با 90 درصد ظرفیت زراعی، تنش آبی متوسط با 60 درصد ظرفیت زراعی و تنش آبی شدید با 30 درصد ظرفیت زراعی) و چهار تیمار کودی )شاهد، کود شیمیایی کامل (NPK)، نانوذرات کیتوزان و NPK پوشش‌دار شده با نانوذرات کیتوزان) در سال 1403 اجرا شد. نتایج نشان داد که تنش خشکی تأثیرات منفی بر صفات فیزیولوژیک و رشدی این گیاه داشت. با این وجود، کاربرد NPK پوشش‌دار شده با نانوذرات کیتوزان در شرایط بدون تنش، موجب افزایش کلروفیل a، کلروفیل b، ارتفاع بوته و ماده خشک نسبت به شاهد شد. این تیمار علاوه بر بهبود محتوای آنتوسیانین و اسید اسکوربیک، در شرایط تنش متوسط نیز موجب افزایش قابل‌توجهی در محتوای کاروتنوئیدها و فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی شامل پراکسیداز، کاتالاز و گایاکول پراکسیداز گردید. همچنین، در شرایط بدون تنش، این کود باعث کاهش 3/62 درصدی در میزان مالون‌دی‌آلدهید و 2/76 درصدی در پراکسید هیدروژن نسبت به تیمارهای بدون کود تحت تنش شدید شد. علاوه بر این، کاربرد NPK پوشش‌دار شده با نانوذرات کیتوزان در شرایط تنش متوسط میزان اسانس را 2/314 درصد در مقایسه با تیمار بدون کود در شرایط تنش شدید افزایش داد. این تیمار بالاترین مقادیر ترکیبات اصلی اسانس شامل لینالیل استات، ژرانیل استات و 1,8-سینئول را در شرایط تنش متوسط و بیشترین میزان لینالول را در شرایط بدون تنش تولید کرد. به‌طور کلی، کاربرد NPK پوشش‌دار شده با نانوذرات کیتوزان با افزایش ماده خشک گیاه و بهبود تولید متابولیت‌های ثانویه، نه تنها به حفظ سلامت گیاه کمک می‌کند، بلکه به دلیل استفاده از مواد طبیعی و زیست‌تخریب‌پذیر، می‌تواند به‌عنوان راهکاری پایدار و سازگار با محیط‌زیست در کشاورزی مدرن معرفی گردد.